Vis en CO2 voedselkilometers

Deze website geeft informatie over de visstand, de effecten van de vangst- of kweektechnieken, en het beheer. Deze informatie wordt ook meegenomen in de VISwijzer. Maar daarmee zijn we er wat betreft duurzaamheid eigenlijk nog helemaal niet. Voor een nog verantwoordere keuze zou ook het effect van de visproductie op het klimaat meegenomen moeten worden. En daar kunnen we helaas geen specifieke informatie over geven, want het transport en de bewaring telt ook mee. Hierbij wel enkele richtlijnen, waarmee je rekening kunt houden: 

Visserij

De visserijmethode is in grote mate bepalend voor de CO₂-voetafdruk (carbon footprint) van een visproduct, maar niet elke vorm van vissen is in dezelfde mate schadelijk voor de omgeving. Dat is sterk afhankelijk van het vistuig en het werkgebied. In het algemeen kan gesteld worden dat actief vistuig (bodemtrawls) meer schade aanricht dan mobiel (lijnen) en passief vistuig (staande netten) en dat grotere schepen op open zee meer broeikasgassen uitstoten dan kleinere boten in de kustwateren, zeker als dit wordt uitgedrukt in CO₂-uitstoot per waarde van de vangst.

Hoeveel de impact van visserijtechnieken kan verschillen laat het voorbeeld van de langoustine (Noordse kreeftjes) visserij met sleepnetten en met korven zien:

 De Langoustinevisserij kost per kilo:

Transport

Het per vliegtuig vervoeren van vis, of welk voedsel dan ook, resulteert in substantiële toename van mileu-effecten. Containerschepen zijn verreweg de meest efficiente en CO₂-vriendelijke manier om voedsel te transporteren. Ook wanneer dat diepgevroren is.

Voor kabeljauw[1] is uitgerekend wat het verschil is in CO₂ emissies, afhankelijk van het transport naar London.

Transport naar London

De Amerikaanse Ecotrust coordineert een grootschalige internationale studie naar de broeikasemissies bij vis[2]. Als voorbeeldproduct is zalm gekozen omdat dit zowel gekweekt als gevangen wordt, en wereldwijd geconsumeerd en geproduceerd wordt.

De onderzoekers komen met een aantal interessante (voorlopige) bevindingen:  

·        De keuze om diepvrieszalm te kopen heeft méér effect dan de keuze van biologisch versus conventioneel, of wild versus gekweekt.

·        In tegenstelling tot wat wordt gedacht, is het voedsel van de zalmen bepalend voor de mate van gebruik van hulpbronnen en milieu effecten (energie input, broeikasgas emissies). Wat er gebeurt rond of op een kwekerij kan belangrijk zijn voor lokale ecologische redenen maar draagt weinig bij aan wereldwijde problemen zoals de klimaatverandering.

·        Verminderen van de hoeveelheid materiaal van dierlijke oorsprong in voedsel (bijvoorbeeld vismeel en -olie, bloed- en beendermeel) ten gunste van plantaardige bestanddelen kan de milieu-effecten behoorlijk reduceren.

·        Het kweken van biologische zalm waarbij vismeel en olie wordt gebruikt van hulpbron-intensieve visserijen heeft vergelijkbare effecten als conventionele zalmkweek.

·        In het algemeen heeft zalmvisserij een relatief lage klimaat-impact. Maar, er bestaan grote verschillen tussen de diverse vangstmethoden. Zalm vangen in een groot net als ze samenscholen heeft een tiende van de impact van vangst in kleine aantallen met haken en lijnen.

·        Als vis meteen wordt diepgevroren op zee, is de smaak en kwaliteit praktisch niet te onderscheiden van vers. Nog belangrijker: de vis kan duizenden kilometers vervoerd worden per containerschip, spoor, of zelfs vrachtwagen, met veel minder milieu-impact dan bij vervoer via de lucht.

Conclusie: als je kijkt naar de wereldwijde schaal van milieu-effecten zoals klimaatverandering, aantasting van de ozonlaag, verlies van kritische habitats en oceaanverzuring, maakt het véél meer uit wat voor voedsel gekweekte zalm krijgt, hoe wilde zalm wordt gevangen, en of je diepgevroren of verse zalm koopt, dan biologisch tegenover conventioneel, of wild tegenover kweek.

In het algemeen blijkt dat de bepalende factor van broeikasgasemissies de feitelijke kweek of vis-activiteit is (60-80%), tenzij de producten per vliegtuig worden getransporteerd. Regionaal -in de Noordzee- gevangen vis heeft helaas vaak een véél hogere CO₂ voetafdruk dan een in Azie gekweekte zoetwatervis die diepgevroren per containerschip naar Rotterdam is getransporteerd. Immers, om een kilo tongetjes te vangen met de traditionele boomkor is gemiddeld 4 liter dieselolie nodig. Milieubelasting is voor vis niet in voedselkilometers uit te drukken.

Dus: biologisch of lokaal geproduceerd: voor vis is dat vaak niet de meest duurzame optie. En vers is wat betreft CO₂ voetafdruk vaak minder milieuvriendelijk dan diepvries.

Maar, ‘vers’ in de super kan ook ontdooit zijn. Het staat meestal niet op de verpakking.